काठमाडौ । विश्वभर मौलिक सांस्कृतिक अनुभवप्रति आकर्षण बढिरहेका बेला नेपालको समृद्ध सांगीतिक परम्पराले पनि प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा आफ्नो विशिष्ट पहिचान स्थापित गरिरहेको छ। नेपालको अग्रणी लोक–शास्त्रीय सांगीतिक समूह सुकर्म (Sukarma) यसै क्रममा पुनः २–२५ अगस्ट २०२६ सम्म हुने युरोप कन्सर्ट टुर मा निस्कँदैछ। यस यात्रामार्फत सुकर्मले नेपाली वाद्यसंगीतको कालजयी सौन्दर्य तथा शान्ति र सद्भावको सार्वभौमिक सन्देश युरोपका दर्शकमाझ पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ।
झण्डै तीन दशकदेखि सुकर्मले संगीतले भाषा, धर्म, राजनीति र भौगोलिक सीमाभन्दा माथि उठेर मानिसहरूलाई जोड्ने शक्तिशाली माध्यम भएको सन्देश दिँदै आएको छ। शास्त्रीय राग, नेपाली लोकधुन तथा समकालीन विश्वसंगीतको सुमधुर संयोजनमार्फत सुकर्म नेपालको अग्रणी सांगीतिक सांस्कृतिक संस्थामध्ये एकका रूपमा स्थापित भएको छ।
संगीतभन्दा माथि : जीवित सांस्कृतिक सम्पदा
नेपालका हिमाल, मन्दिर तथा युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत स्थलहरू विश्वप्रसिद्ध भए पनि नेपालको मौलिक सांगीतिक परम्परा अझै पर्याप्त रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित हुन सकेको छैन। सन् १९९७ मा स्थापना भएयता सुकर्मले यही अमूल्य सांगीतिक सम्पदाको संरक्षण, संवर्द्धन र प्रवर्द्धनलाई आफ्नो मूल ध्येय बनाएको छ।
‘सुकर्म’ संस्कृत शब्द हो, जसको अर्थ ‘सत्कर्म’ वा ‘राम्रो कर्म’ हुन्छ। यस समूहका लागि संगीत केवल मनोरञ्जन वा प्रस्तुति होइन, बरु शान्ति, करुणा र सांस्कृतिक सहअस्तित्वलाई प्रवर्द्धन गर्ने आध्यात्मिक साधना हो। दक्षिण एसियाली शास्त्रीय संगीतको समृद्ध परम्परालाई आत्मसात् गर्दै सुकर्मले नेपालको विविध लोकसंगीतलाई आधुनिक विश्वसंगीतसँग सिर्जनात्मक रूपमा संयोजन गरेको छ
प्रख्यात नेपाली विद्वान प्रा. अभि सुवेदी ले सुकर्मका कलाकारहरूलाई “हिँड्दो–फिर्दो सङ्ग्रहालय (Walking Museum)” को संज्ञा दिएका छन्। उनका अनुसार सुकर्मले शताब्दीयौँ पुराना सांगीतिक परम्परालाई आधुनिक प्रस्तुति शैलीमार्फत विश्वसामु जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ।
हालसम्म सुकर्मले १५ भन्दा बढी चर्चित अडियो तथा भिडियो एल्बम सार्वजनिक गरिसकेको छ भने एसिया, युरोप र उत्तर अमेरिकाका हजारौँ दर्शकमाझ आफ्नो प्रस्तुति दिइसकेको छ।
यात्राका प्रमुख कलाकार
यस सांगीतिक यात्राको नेतृत्व प्रा. डा. ध्रुवेशचन्द्र रेग्मी ले गरिरहेका छन्। उनी दिल्ली विश्वविद्यालयबाट संगीतमा विद्यावारिधि (PhD) प्राप्त गर्ने नेपालका पहिलो संगीतविद् हुन्। चौथो पुस्ताका सितारवादक रेग्मीले आफ्ना पनाति हजुरबुवा देव सी. रेग्मी बाट सुरु भएको नेपालको विशिष्ट सितार परम्परालाई निरन्तरता दिएका छन्। नेपाल र भारतका प्रतिष्ठित गुरुहरूबाट दीक्षा लिँदै उनले आफ्नो सांगीतिक साधनालाई उच्च शिखरमा पुर्याएका छन्।
सांगीतिक यात्रासँगै उनले तीन दशकभन्दा बढी समय संगीत शिक्षामा योगदान दिएका छन्। उनी पद्मकन्या क्याम्पसका प्राध्यापक तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालय, ललितकला केन्द्रीय विभागका विभागीय प्रमुख (२०२१–२०२५) समेत रहिसकेका छन्। अमेरिकाको न्यूयोर्कस्थित फुलब्राइट भिजिटिङ स्कलर, नेपाली संगीत इतिहाससम्बन्धी महत्वपूर्ण पुस्तकका लेखक तथा विभिन्न राष्ट्रिय सम्मानबाट सम्मानित रेग्मी नेपालका अग्रणी सांस्कृतिक विद्वान तथा सांस्कृतिक दूतका रूपमा परिचित छन्।
उनीसँगै बासुरी तथा मुर्चुङ्गामा उमेश पण्डित सहभागी छन्। उनी ग्रामी अवार्ड विजेता कलाकारहरूसँग समेत सहकार्य गरिसकेका चर्चित वाद्यवादक हुन्। त्यस्तै तबला तथा तालवाद्यमा अनन्त प्रजापति छन्, जसले नेपाल, भारत, मलेसिया र चीनलगायत विभिन्न देशमा प्रस्तुति दिइसकेका छन्।
यी कलाकारहरूले सितार, तबला, मादल, बासुरी र मुर्चुङ्गा को अद्भुत संयोजन प्रस्तुत गर्नेछन्। यी प्रत्येक वाद्ययन्त्रले नेपालको सांगीतिक पहिचानका फरक–फरक आयामलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्—सितारको ध्यानमय स्वर, मादलको माटोको लय, बासुरीको मधुर धुन र हिमाली मुर्चुङ्गाको विशिष्ट ध्वनिसम्म।
शान्तिको भाषाका रूपमा संगीत
सुकर्मको दर्शन केवल सांगीतिक उत्कृष्टतामा सीमित छैन।
यसका प्रत्येक प्रस्तुति शान्ति, सद्भाव, वातावरण संरक्षण, सांस्कृतिक विविधता, समुदायका अधिकार तथा सहअस्तित्वका सन्देश बोकेका हुन्छन्। उनीहरूको संगीतले नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्य, बहुसांस्कृतिक समाज र शताब्दीयौँ पुरानो सांगीतिक परम्परालाई विश्वसंगीतसँग संवाद गराउँछ।
त्यसैले सुकर्मका कार्यक्रम केवल कन्सर्ट होइनन्, बरु संस्कृति र सभ्यताबीचको सजीव संवाद हुन्।
विश्वभर फैलिएको सांगीतिक यात्रा
सन् २००२ यता सुकर्मले नेपाललाई प्रतिनिधित्व गर्दै दर्जनौँ अन्तर्राष्ट्रिय सांगीतिक महोत्सव तथा कन्सर्ट यात्रामा सहभागिता जनाएको छ।
इटाली, स्विट्जरल्यान्ड, जर्मनी, फ्रान्स, बेल्जियम, अस्ट्रिया, नेदरल्यान्ड्स, लक्जेम्बर्ग, डेनमार्क, बेलायत, अमेरिका, चीन, जापान, दक्षिण कोरिया, हङकङ, पाकिस्तान, भारत र किर्गिस्तानलगायतका देशहरूमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय महोत्सव, विश्वविद्यालय, संग्रहालय, सांस्कृतिक संस्था तथा कन्सर्ट हलहरूमा सुकर्मले नेपाली संगीत प्रस्तुत गरिसकेको छ।
हालका प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय भ्रमणहरू:
युरोप भ्रमण (२०२५)
चीन भ्रमण (२०२५)
अमेरिका भ्रमण (२०२४)
युरोप भ्रमण (२०२४ र २०२३)
सन् २००२ यता युरोप र उत्तर अमेरिकाका विभिन्न सांगीतिक भ्रमण
हरेक अन्तर्राष्ट्रिय प्रस्तुतिमार्फत सुकर्मले नेपालको सांस्कृतिक पहिचानलाई विश्वमञ्चमा उजागर गर्दै आएको छ।
युरोप भ्रमण–२०२६
यस अगस्टमा सुकर्मले इटाली, स्विट्जरल्यान्ड र जर्मनीका विभिन्न सहरमा नेपाली लोक–शास्त्रीय संगीत प्रस्तुत गर्नेछ।
अस्थायी कार्यक्रम तालिका (२–२५ अगस्ट २०२६)
२ अगस्ट – काठमाडौंबाट इटालीको मिलान प्रस्थान।
३ अगस्ट – मिलान नजिकैको भाल्सेरियाना म्युजिक फेस्टिभल मा सार्वजनिक प्रस्तुति।
४–६ अगस्ट – मिलानमा निजी कार्यशाला तथा स्टुडियो सत्र।
८ अगस्ट – स्विट्जरल्यान्डको ज्युरिखस्थित काबारे क्लब मा सार्वजनिक कन्सर्ट।
९ अगस्ट – चर्च ज्युरिख अल्टस्टेटन मा प्रस्तुति।
११–१४ अगस्ट – जर्मनीको फ्र्याङ्कफर्ट र ड्रेस्डेनमा सांस्कृतिक भ्रमण तथा निजी कार्यक्रम।
१५ अगस्ट – ज्युरिखस्थित बुलिङ्गरहाउस मा सार्वजनिक कन्सर्ट।
१६ अगस्ट – हाउजेन आम आल्बिस चर्च (ज्युरिख क्यान्टन) मा प्रस्तुति।
१९–२३ अगस्ट – इटालीको नेपल्स नजिकै आयोजना हुने एभेलिनो म्युजिक फेस्टिभल मा सहभागिता।
२४ अगस्ट – मिलानबाट स्वदेश प्रस्थान।
२५ अगस्ट – काठमाडौं आगमन।
विश्वमञ्चमा नेपालको सांगीतिक पहिचान
विश्वव्यापीकरणको यस युगमा सांस्कृतिक पहिचान अनेक चुनौतीसँग जुधिरहेको अवस्थामा सुकर्मले परम्परा केवल संग्रहालय वा अभिलेखमा सीमित रहने विषय होइन भन्ने प्रमाणित गरेको छ। बरु त्यो विश्वभर यात्रा गर्न, नयाँ पुस्तालाई प्रेरित गर्न र विभिन्न संस्कृतिबीच सेतु निर्माण गर्न सक्षम छ।
सुकर्मले प्रस्तुत गर्ने प्रत्येक धुनमा नेपालका हिमाल, नदी, गाउँ र प्राचीन परम्पराको प्रतिध्वनि सुनिन्छ। प्रत्येक कन्सर्ट नेपाललाई केवल प्राकृतिक सौन्दर्यका माध्यमबाट होइन, संगीतको भाषामार्फत चिनाउने निम्तो पनि हो।
यस अगस्टमा सुकर्म फेरि एकपटक युरोपतर्फ प्रस्थान गर्दैछ। यो यात्राले विश्वलाई सम्झाउनेछ कि नेपालको सबैभन्दा ठूलो सम्पदा केवल ढुङ्गामा कुँदिएका मन्दिर वा इतिहासका पानामा सीमित छैन; त्यो सितारका तार, मादलका ताल, बासुरीका स्वर र मुर्चुङ्गाको कम्पनमा पनि जीवित छ।
झण्डै तीस वर्षदेखि सुकर्मले प्रमाणित गर्दै आएको छ—राष्ट्रहरूबीच सीमा हुन सक्छ, तर संगीत मानवताको साझा भाषा हो। सांगीतिक उत्कृष्टता र सांस्कृतिक कूटनीतिप्रतिको आफ्नो अविचल प्रतिबद्धतामार्फत सुकर्मले नेपाली लोक तथा शास्त्रीय संगीतलाई विश्वसामु नयाँ उचाइमा पुर्याउँदै नेपालको आवाज हिमालभन्दा धेरै टाढासम्म गुन्जाइरहेको छ।
