— शिशिर भण्डारी
आजकाल
शहरका चोकहरूमा
मान्छेभन्दा पहिले
भीड पुग्छ ।
हजारौँ टाउका,
हजारौँ आवाज,
हजारौँ हात—
तर सोच्नका लागि
थोरै समय पनि छैन ।
कसैले ढुंगा उठाउँछ,
हजार हात ताली बजाउँछन् ।
कसैले आगो बाल्छ,
भीड त्यसलाई
क्रान्तिको उज्यालो भन्छ ।
कसैले एउटा हल्ला फ्याँक्छ,
हजार जिब्राले
त्यसलाई सत्य बनाउँछन् ।
एउटा औँला उठ्छ—
भीड फैसला सुनाउँछ ।
कसको पक्षमा ?
कसको विरुद्धमा ?
सायद
कसैलाई थाहा छैन ।
किनकि
सत्यभन्दा छिटो हल्ला दौडिन्छ,
विचारभन्दा छिटो आक्रोश फैलिन्छ,
र विवेकभन्दा ठूलो
भीड देखिन्छ ।
कहिलेकाहीँ
मोबाइलको स्क्रिनबाट निस्किएको
एउटा शब्दले
चोकमा आगो बाल्छ ।
मान्छेले
पहिले पढ्दैन—
सेयर गर्छ ।
पहिले बुझ्दैन—
फैसला गर्छ ।
पहिले सुन्दैन—
नारा लगाउँछ ।
र त्यसपछि
सत्यको घाँटी निमोठिन्छ ।
भीड त्यसलाई
‘जनआवाज’ भनेर
क्रान्ति अलाप्छ ।
यो कस्तो समय हो—
जहाँ प्रश्न गर्नु
अपराधजस्तो देखिन्छ,
सोच्नु कमजोरीजस्तो,
र भीडसँग नहिँड्नु
देश द्रोहजस्तो ?
त्यतिबेला
विवेक बोल्न खोज्छ ।
तर भीड ठूलो हुन्छ ।
विवेक
पहिले नारामुनि दबिन्छ,
पछि तालिमुनि,
अन्ततः
हाम्रो आफ्नै मौनतामुनि ।
उता
एउटा घरको झ्याल फुट्छ ।
भित्र
एउटा बच्चा
आमाको हात समातेर सोध्छ—
“बाहिर के भइरहेको छ ?”
आमासँग
उत्तर हुँदैन ।
बाहिर भने
भीडसँग हजारौँ उत्तर छन् ।
तर तीमध्ये
सत्य कुन हो भन्ने
समय कसैसँग छैन ।
राजनीति
विचारको यात्रा हुनुपर्ने थियो,
आक्रोशको जुलुस बन्दैछ ।
नेतृत्व
दिशा देखाउने दीप हुनुपर्ने थियो,
भीडले मागेको नारा दोहोर्याउने
लाउडस्पीकर बन्दैछ ।
हामी परिवर्तन चाहन्छौँ—
तर परिवर्तनको बाटोमा
घरहरू जल्नैपर्छ भन्ने छैन ।
हामी न्याय चाहन्छौँ—
तर न्यायको कुर्सीमा
भीड बस्नैपर्छ भन्ने छैन ।
किनकि
भीडले फैसला गर्न थालेपछि
एउटा गलत नाराले
निर्दोषको भाग्य लेख्न सक्छ ।
भीडले इतिहास लेख्न थालेपछि
सत्यको शवमाथि
झूटको स्मारक उठ्न सक्छ ।
र समाजले
आफ्नै क्रोधलाई
शासन बनाउन थालेपछि
एक दिन
त्यही क्रोध
हाम्रो ढोकामा आइपुग्छ ।
आगोको कुनै पक्ष हुँदैन ।
धुवाँको कुनै झण्डा हुँदैन ।
आगोले घर चिन्दैन,
धुवाँले विचार चिन्दैन ।
आज
छिमेकीको घर जल्छ ।
हामी हेरिरहन्छौँ ।
भोलि
आफ्नै घरको झ्यालबाट
धुवाँ निस्कन सक्छ ।
त्यतिबेला
हामी कसलाई पुकार्नेछौँ ?
आज
कसैको आवाज दबिन्छ ।
हामी चुप लाग्छौँ ।
भोलि
मौनता
हाम्रो ढोकामा उभिन सक्छ ।
त्यतिबेला—
हाम्रो आवाज
कसले सुन्नेछ ?
किनकि
अरूको घर जलाउन
हामी जुन बाटोमा दौडिरहेका छौँ,
त्यही बाटोको अन्त्यमा
हाम्रो घर पनि हुन सक्छ ।
सभ्यताको लामो यात्रामा
हामीले बनाएका सीमाहरू—
मान्छे र मान्छेबीच,
विचार र विचारबीच,
अधिकार र जिम्मेवारीबीच ।
आज
हामी आफैँ
ती सीमाहरू भत्काइरहेका छौँ ।
कानूनका अक्षर
च्यातिँदैछन् ।
विश्वासका ऐना
फुट्दैछन् ।
र अँध्यारो
विजयको उत्सव बनेर
चोकमा नाचिरहेको छ ।
तर
त्यो विजय होइन ।
यो त
आफ्नै घरमा आगो लगाएर
धुवाँलाई झण्डा ठान्नु हो ।
आफ्नै भोलिको घाँटी थिचेर
वर्तमानलाई जयजयकार गर्नु हो ।
त्यसैले
भीडको अगाडि दौडिनुअघि
एकपटक रोकिएर हेरौँ—
म कहाँ जाँदैछु ?
मैले के जोगाउन
यो यात्रा सुरु गरेको थिएँ ?
र आज
के भत्काउन
यति हतार गरिरहेको छु ?
आफैँलाई सोधौँ—
म जे गर्दैछु,
यसले भोलिको समाज बनाउँदैछ कि
आजको आक्रोश मात्र पोख्दैछ ?
सायद
त्यही एउटा प्रश्नले
हामीलाई बचाउन सक्छ ।
किनकि
मान्छे हुनु
भीड हुनु होइन ।
परिवर्तन
आगो हुनु होइन ।
न्याय
भीडको फैसला होइन ।
र
स्वतन्त्रता
अरूको आवाज थुन्ने
अधिकार होइन ।
देश
सबैभन्दा ठूलो नारा लगाउनेको होइन—
जिम्मेवार नागरिकको हो ।
र इतिहासले
सधैँ ठूलो आवाज सम्झिँदैन ।
कहिलेकाहीँ
त्यसले हजारौँको बीचमा
सत्यको पक्षमा उभिएको
एउटा एक्लो मान्छे सम्झिन्छ ।
तर
यदि हामीले
आज विवेकलाई नै गाड्यौँ भने—
एक दिन
शहरका गल्लीमा
एउटा शवयात्रा निस्कनेछ ।
अगाडि झण्डा
हामीले नै बोकेका हुनेछौँ ।
नारा
हामीले नै लगाइरहेका हुनेछौँ ।
काँधमा
कफिन पनि
हामीले नै उठाइरहेका हुनेछौँ ।
तर
कफिनभित्र
कुनै अपरिचित हुनेछैन ।
त्यहाँ हुनेछ—
हाम्रो आफ्नै विवेक ।
त्यसको छेउमा
हाम्रो कानून,
हाम्रो विश्वास,
हाम्रो सहअस्तित्व,
र सबैभन्दा भित्र—
हाम्रो भोलि ।
त्यो दिन
मलामी खोज्न
टाढा जानु पर्दैन ।
शव पनि हाम्रो हुनेछ,
बाटो पनि हाम्रो हुनेछ,
काँध पनि हाम्रै हुनेछ—
र
आफ्नै मलामी
हामी आफैँ दौडिरहेका हुनेछौँ ।
र इतिहासले
सायद फेरि सोध्नेछैन—
“तिमीहरू को थियौ ?”
उसले केवल
खण्डहर शहरतिर हेरेर सोध्नेछ—
“तिमीहरूले आफ्नै भोलिको मलामी
किन हिँड्यौ ?”
त्यतिबेला
झण्डाहरू उस्तै हुन सक्छन्,
नाराहरू उस्तै सुनिन सक्छन्,
तर
हावामा केही हराइसकेको हुनेछ—
एकअर्कालाई
मान्छे भनेर हेर्ने आँखा ।
र सायद
त्यही दिन बुझिनेछ—
भीडले जितेको दिन
मान्छे हारेको दिन रहेछ ।
— २०८३ भदौ ६ गते
